Van ontheemding naar empowerment: De strijd van vrouwen in de toeleveringsketen van nikkel

Vrouwen in de Morowali-regio leefden van oudsher van de landbouw, de visserij en het bos. De industriële expansie heeft deze activiteiten verdrongen, waardoor veel vrouwen in onzekere informele banen terecht zijn gekomen, zoals koken voor fabrieksarbeiders of het schoonmaken van slaapzalen. Deze banen hebben geen wettelijke bescherming en bieden weinig stabiliteit. Tegelijkertijd hebben de achteruitgang van het milieu en gezondheidsrisico's de onbetaalde zorgtaak van vrouwen vergroot.

De toegang tot formele banen in de nikkelindustrie blijft uiterst beperkt voor vrouwen. Wervingspraktijken bevoordelen vaak mannen en patriarchale normen sluiten vrouwen uit van landonderhandelingen en gemeenschapsbesluitvorming. In sommige gevallen worden vrouwen niet eens op de hoogte gebracht wanneer familieland wordt verkocht aan bedrijven. De vrouwen die in onderaanneming werken, hebben te maken met slechte omstandigheden, lange werkdagen en zelfs pesterijen - terwijl hun stem in vakbonden vaak wordt gemarginaliseerd.

Industriële vervuiling heeft waterbronnen vervuild, waardoor vrouwen gedwongen worden lange afstanden af te leggen voor schoon water. Overvolle huisvesting, gebrek aan gezondheidszorg en ontoereikende kraamzorg maken de druk nog groter. Het wordt steeds moeilijker om te voorzien in basisbehoeften zoals veilige huisvesting en kinderopvang.

Het onderzoek vraagt om een reactie van meerdere belanghebbenden:

• Overheid: Integreer genderresponsieve planning en budgettering in industriële ontwikkeling, dwing naar geslacht uitgesplitste gegevensrapportage af en verbeter de toegang tot sociale bescherming.
• Particuliere sector: Ga verder dan symbolisch MVO. Investeer in schoonwatersystemen, gezondheidszorg en kindvriendelijke ruimten. Zorg voor inclusieve personeelswerving en veilige werkplekken.
• Maatschappelijke organisaties en vakbonden: Versterk campagnes voor de gezondheid van vrouwen, arbeidsrechten en milieurechtvaardigheid. Creëer veilige ruimtes waar vrouwen zonder angst kunnen participeren.

Het document "Gender Analysis of Indonesia's Nickel Industry", in opdracht van CNV Internationaal belicht de gedifferentieerde gevolgen van de winning en het smelten van nikkel voor vrouwen en gemarginaliseerde groepen in Morowali en Noord-Morowali, Centraal-Sulawesi. :

Vakbonden worden gezien als cruciale actoren in de bewustwording rond arbeidsrechten, gendergelijkheid en milieurechtvaardigheid. Ze helpen ervoor te zorgen dat industriële ontwikkeling verantwoording aflegt aan de getroffen gemeenschappen.

Leiderschap van vrouwen: Het rapport benadrukt de noodzaak voor vakbonden om leiderschapscapaciteit op te bouwen onder vrouwelijke werknemers, zodat ze kunnen deelnemen aan de besluitvorming en hun rechten kunnen verdedigen.

Uitdagingen: Ondanks het feit dat sommige vrouwen betrokken zijn bij vakbonden, wordt hun stem vaak gemarginaliseerd en de angst voor vergelding weerhoudt veel vrouwen ervan zich uit te spreken over schendingen zoals pesterijen of slechte arbeidsomstandigheden.

• Fair Impact Programme: CNV Internationaal werkt wereldwijd aan "100% eerlijk werk" door samen te werken met lokale vakbonden en Human Rights Due Diligence (HRDD) in toeleveringsketens te bevorderen.
• Sociale dialoog: CNV Internationaal gebruikt zijn expertise in sociale dialoog om arbeidsrisico's aan te pakken en inclusieve industriële praktijken te bevorderen.
• Tools en monitoring: Via initiatieven zoals de Fair Work Monitor helpt CNV Internationaal bedrijven genderspecifieke arbeidsrisico's te identificeren en gendermaatregelen te implementeren.
• Strategisch doel: CNV Internationaal pleit voor een inclusieve werkomgeving, veilige werkomstandigheden en leefbare lonen als voorwaarden voor eerlijk werk in de nikkel toeleveringsketen.

• Campagnes over vrouwengezondheid, arbeidsrechten en milieurechtvaardigheid versterken.
• Creëer veilige, toegankelijke participatieruimtes voor alle seksen.
• Ga verder dan symbolisch MVO door te investeren in infrastructuur die tegemoet komt aan de praktische behoeften van vrouwen (schoon water, gezondheidszorg, kinderopvang).
• Integreer gendergelijkheid in Indonesië's groene en industriële transitie.

Meer informatie:

• Onderzoeksconclusies en aanbevelingen
• Idem, Bahasa Indonesische versie
  
• Genderanalyse in het Nikkelproject in Morowali en Noord-Morowali, Centraal-Sulawesi Bahasa Indonesische versie
• Analisis Gender dalam Proyek Nikel di Morowali dan Morowali Utara, Sulawesi Tengah

De groene transitie van Indonesië moet inclusief zijn en gebaseerd op rechten. Zonder een feministische benadering dreigt de nikkelboom juist de ongelijkheden te bestendigen die het probeert te overwinnen. Vrouwen zijn niet alleen slachtoffers van ontwrichting - ze zijn de drijvende kracht achter verandering. Dit erkennen is de sleutel tot een eerlijke en duurzame toekomst.

CNV Internationaal zet zich in om de dialoog tussen werknemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden te bevorderen.

Samen willen we een nikkelsector opbouwen die niet alleen de groene toekomst van Europa aandrijft, maar ook de gemeenschappen aan het begin van de toeleveringsketen versterkt.

Geïnteresseerd in meer informatie of een samenwerking met ons Fair Impact Programma?

Neem contact op me t

Margot Offerijns: m.offerijns@cnv.nl

Yunika Kurniyatiningsih: y.kurniyatiningsih@cnv.nl