DonerenNieuwsbrief
HomeOns werk

In Macedonië hebben we al 18 jaar crisis

In Macedonië werkt CNV Internationaal samen met UNASM een onafhankelijke vakbond, aangesloten bij wereldvakbondskoepel ITUC. Jan Gerrit van Norel en Karen Bouwsma van CNV Internationaal reisden eind april naar Macedonië, om een impressie te krijgen van de werknemerssituatie in Macedonië en de plannen van UNASM te bespreken. Lees hieronder de weblogs over deze reis Gelukkig net gehaald! We zitten in het vliegtuig van Budapest naar Skopje, de hoofdstad van Macedonië. De afgelopen 10 minuten hebben we de longen uit ons lijf gerend van gate naar gate op de luchthaven in Budapest om ons aansluitende vliegtuig naar Macedonië niet te missen. Ze hebben op ons gewacht… Midden in de nacht landen we wat verijsd in Skopje. Natasja en Divna twee medewerkers van UNASM hebben op ons gewacht en heten ons warm welkom. Zij rijden ons al pratend over verlaten snelwegen naar ons hotel. We lachen om sterke verhalen over collega’s die ook in Skopje overnachtten, maar hun hotel niet uitdurfden. Ik pieker er niet over, ik wil mijn hotel vannacht niet meer uit, eerst slapen! Het is 02:00 uur. Arbeidsinspectie volgens EU standaard
Na het ontbijt begint het echte werk. We bezoeken de Macedonische Arbeidsinspectie, het meldpunt voor misstanden op het gebied van arbeidsrechten. Er zijn drie departementen binnen de Arbeidsinspectie: Werkrelaties, Veiligheid en Regelgeving. Macedonië wil graag conform EU standaarden werken. Dat wordt hier en ook tijdens de rest van het werkbezoek duidelijk. Maar op mijn de vraag wat de top drie van arbeidsrechtenschendingen is, wordt ik snel doorverwezen naar de website. Op de vraag hoe het gaat met de werkgelegenheid in deze economische crisis, is het vermoeden dat werkgevers die aangrijpen om lastige werknemers te ontslaan. Werkloze houdt recht op gezondheidszorg
Onze volgende afspraak brengt ons bij het Ministerie van Arbeid waar men het nut van tripartiet overleg (overheid, werkgevers en werknemers) onderschrijft. Dit is immers ook volgens EU standaarden. In praktijk betekent dat echter dat slechts de CCM (de oude communistische vakbond) geconsulteerd worden. De andere vakbonden zijn niet vertegenwoordigd. Gelukkig bezint het Ministerie van Arbeid zich -zij het achteraf- op vertegenwoordigingscriteria. Ook bij het ministerie blijkt het lastig concrete gegevens op tafel te krijgen. Zo schat men de werkeloosheid op 33%. Maar exacte cijfers ontbreken. Recente verbetering is dat je als werkeloze toch recht houdt op gezondheidszorg. Dat was vroeger met het aflopen van je contract wel anders. Macedonië heeft heel wat ILO-conventies geratificeerd. Nu is er behoefte aan capaciteitsopbouw voor de weerbarstige praktische uitwerking van deze conventies.
 
Pas sinds 2006 helemaal flex
Tijdelijk werken bijvoorbeeld via een uitzendbureau is in Macedonië pas sinds 2006 mogelijk, dit resulteert in een flexibelere arbeidsmarkt. We gaan op bezoek bij Partner een van de eerste uitzendbureaus in Macedonië. Dit uitzendbureau stimuleert haar werknemers om lid te worden van een vakbond. De eigenaar is altijd op zoek naar werkzoekenden en wil ook uit commercieel oogpunt graag als goede en betrouwbare werkgever te boek staan. Het recht voor werknemers om zich aan een vakbond te binden, vindt hij niet meer dan normaal en bovendien in zijn eigen belang. Er valt overigens in de uitzendbranche nog een wereld te winnen, tijdelijke werknemers worden namelijk vaak slechter betaald dan hun collega’s met een vast contract en ook op het gebied van veiligheid en gezondheid zijn de omstandigheden voor veel tijdelijke werknemers verre van optimaal. Er zijn daarom zelfs plannen voor het oprichten van een bond voor tijdelijk werkenden binnen UNASM. Textiel tragedie in Gostivar
Na een heerlijk diner in een tot restaurant omgebouwde grot in het Albanese deel van Skopje en te veel raklias verder, stappen we de volgende morgen met het UNASM team in de auto op weg naar een actiecomité. Inmiddels zijn we een aantal kilometers buiten de hoofdstad Skopje. Het valt me op dat er weinig andere weggebruikers zijn. Überhaupt zijn er meer bergen en heuvels dan mensen te bekennen.
    
We stappen uit in Gostivar waar zo’n 30 vrouwen op ons wachten. De voorzitter van deze groep vrouwen, mrs. Karolina, vertelt dat de textielfabriek waar we voor staan al een jaar gesloten is. Het is allemaal begonnen met het aantreden van een nieuwe manager die anderhalf jaar geleden plotseling stopte met het uitbetalen van de lonen. Alle vrouwen die nu voor de poort van de fabriek staan hebben nog 6 maanden loon tegoed van hun werkgever. De vakbond CCM waar ze vroeger automatisch lid van waren, deed niets voor hen. Nu zijn ze lid van UNASM. Die heeft al vele gesprekspogingen ondernomen en juridische hulp geboden. Na 6 maanden zonder loon zijn ze in staking gegaan. Sindsdien is de fabriek dicht. Ze willen echter heel graag aan de slag maar ze durven niet, want wie garandeert hun dat ze dan wel inkomen krijgen? Wat nu crisis?
Op de vraag of deze textielfabriek in de huidige economische crisis nog rendabel kan zijn antwoordt een vrouw: “Wat nu economische crisis, hier in Macedonië hebben we al 18 jaar crisis. We hebben al jaren slechte arbeidsomstandigheden, daar is al die tijd weinig aan veranderd. Veel vrouwen werken al 20 tot 30 jaar in deze fabriek. Ze kunnen nergens anders heen.” De banen liggen niet voor het oprapen. De vrouwen hebben grote moeite rond te komen. Het afbetalen van leningen is zo haast onmogelijk. Sommigen verdienen her en der nog wat bij door verkoop van groente of kledingreparatie klusjes of hebben nog het inkomen van hun man. Helaas is de schrijnende situatie rondom deze textiel fabriek niet uniek in Macedonië. Op meerdere plekken sluiten fabrieken om onduidelijke redenen en of worden lonen slecht of niet uitbetaald.

UNASM zet netwerk op
In het slaperige stadje Prilep ontmoeten we Ruben, de jonge regiovoorzitter van UNASM. Hij is bezig met het opzetten van een goed netwerk met de werkgevers, lokale politiek en bedrijven om zo werknemersbelangen goed te kunnen behartigen. In Prilep is vooral voedings- en textielindustrie. Veel eigenaren van textielfabrieken zijn Grieks. De meesten staan niet goed bekend als het gaat om het naleven van arbeidsrechten. Gedwongen extra diensten
We spreken 2 vrouwen die in een van de textielfabrieken werken. Ze hebben een contract getekend voor 40 uur en een salaris van 100 Euro. Deze maand hebben ze echter zonder opgave van reden slechts 70 Euro uitbetaald gekregen! Ze hopen het overige geld nog te krijgen maar zeker weten doen ze het niet. Bovendien zijn er officieel 2 ploegendiensten in de fabriek, maar ze worden gedwongen ook een derde dienst te draaien. De eigenaar sluit de vrouwen gewoon op, want officieel is het bedrijf gesloten na 2 shifts. Ze mogen ook niet inloggen of aan anderen doorgeven dat zij een illegale een derde dienst werken. In hun arbeidscontract staat dat ze het weekend vrij zijn, maar de shifts gaan gewoon door. Slechts af en toe hebben ze een shift vrij. Wie hier problemen mee heeft, wordt op staande voet ontslagen. Elders even een ander baan vinden is geen optie, dus deze vrouwen ondergaan dit wanbeleid. Ze moeten toch geld hebben om voor hun familie te kunnen zorgen. Ze zijn erg teleurgesteld dat juist Griekse eigenaren dit doen, “Griekenland is toch een EU land? De EU zou dit echt eens moeten onderzoeken!” De lokale overheid knijpt een paar oogjes dicht bij dit soort problemen. Die is blij met de investering in de lokale economie. UNASM heeft nu contacten met een Griekse vakbond, wellicht kunnen ze samen de problemen aanpakken. Chicken Unions
De traditionele vakbonden doen aan bovenstaande situatie weinig tot niets. Ja, ze delen met kerst een kip uit of geven korting op etenswaren. Maar moet dat de rol van een vakbond zijn? De lokale bevolking heeft daar zo ook haar mening over. ’Chicken Unions” heten die bonden in de volksmond. Hopelijk scheidt de crisis het kaf van het koren in vakbondsland
Zo krijgt UNASM steeds meer kritische leden die geen lid meer willen zijn van de traditionele vakbond. Vaak gaat het om mensen die geen officiële baan meer hebben en of werkzaam zijn in de informele economie. ’’ Voor hun belangen willen we opkomen, de andere vakbonden hebben hen laten zitten,” aldus de voorzitter van UNASM, Slobodan Antovski. Probleem is echter, om in termen van veehouderij te blijven, dat het kale kippen moeilijk veren plukken is. De meeste leden van UNASM betalen geen contributie of slechts 1 euro als symbolisch bedrag. Antovski hoopt dat de huidige crisis het kaf van het koren in vakbondsland zal scheiden en dat mensen voor een echte vakbond zullen kiezen; een die de rechten van werknemers verdedigt en bevordert. Macedonië, 21 -25 April Karen Bouwsma CNV Internationaal steunt vakbondswerk in landen waar waar de werkomstandigheden en arbeidsrechten heel wat minder goed geregeld en gerespecteerd zijn dan hier. Karen Bouwsma beheert voor CNV Internationaal de projecten in Centraal- en Oost-Europa. Daarnaast is zij verantwoordelijk voor Internationale collegialiteit in cao’s. Als vakbondsbestuurders in cao’s een bedrag afspreken voor ‘internationale collegialiteit’ dan koppelt Karen daaraan een passend project in een land . Foto's: Jan Gerrit van Norel / Karen Bouwsma

Publicatiedatum 27 05 2009