DonerenNieuwsbrief
HomeOns werk

De VOC-mentaliteit van dichtbij – Weblog René Paas 3

Verhaal

Van staking naar sociale dialoog in Mali

Lees meer
Eén keer eerder stond ik in zo’n klam gewelf. Ook toen vertelde de gids dat er ooit honderden mensen in werden samengepropt. De vorige keer was in het concentratiekamp Theresienstadt. Nu zijn het de eeuwenoude kelders van het slavenfort in Cape Coast, Ghana. Het effect is even verpletterend. Toen de Portugezen rond 1500 aankwamen in West-Afrika, ontdekten ze dat ze er rijk konden worden.

Ze deden zaken met de Ashanti, de regionale heersers. In ruil voor textiel, spiegels, drank en vuurwapens kregen ze goud en ivoor. Later ook krijgsgevangenen. Na de Portugezen kwamen Nederlanders, Britten en andere Europeanen. Ze vochten om de slavenhandel die steeds lucratiever werd vanwege de plantages in Indië en vooral Amerika. Forten moesten handelsroutes beschermen en dienden als bewaarplaats voor slaven. Bewaarplaats voor slaven
In Cape Coast staat zo’n fort. Op een rots, bijna in zee. Wij bezoeken het op zondagmiddag, nadat we met gastheer Eben Aidoo naar zijn kerk gaan. De dominee preekt over alles wat misging in het land en stelt vast dat je maar beter op God kunt vertrouwen. In Cape Coast krijgen we nog wat extra stof tot nadenken. In het fort. Eén van de grootste gebouwen die Europeanen ooit in Afrika hebben gebouwd. Niet zelf natuurlijk: de materialen kwamen uit Europa. De menskracht uit Afrika. Slaven. De handel bloeide – de gruwel duurde
‘Cape Coast Castle’ domineerde de lucratieve slavenroute. Het wisselde vaak van eigenaar. Maar de handel ging door. Slaven kwamen lopend. Soms honderden kilometers. Hier werden ze gekeurd, geveild en opgesloten in kerkers. In het donker, met honderden mannen of vrouwen. Geen slaapplaats: niet iedereen kan liggen. Geen sanitair: we staan op versteende menselijke uitwerpselen. Geulen fungeerden als open riolen. Als opstand uitbrak, kregen de slaven een paar dagen geen eten en drinken. Veel Afrikanen stierven in het fort, of anders tijdens de maandenlange bootreis. Maar het de handel bloeide: de gruwel duurde eeuwen. Onze vaderlandse geschiedenis in Ghana
In Theresiënstadt waren het de misdaden van een beestachtig regime. In Ghana is het onze vaderlandse geschiedenis: VOC-mentaliteit van dichtbij. Zwarte Amerikanen leggen hier kransen voor hun voorouders. Het gastenboek staat vol aangrijpende teksten. Een reisgenoot wijst naar een grafsteen op de binnenplaats: ‘Look, president, daar ligt één van je voorouders!’. Ik geloof niet dat de zonden van de vaderen overgaan op hun kinderen. Maar ze liggen zwaar als gedenkstenen op mijn maag. Europa een droom voor Afrikanen
‘Ach’, zegt onze gastheer in de auto. ‘De slaven werden gedwongen en slecht behandeld. Maar als je vandaag een schip in de haven zou leggen en zegt dat het naar Europa gaat, dan zit het in een paar tellen vol. En niemand zou vragen je wat we daar voor werk gaan doen. Sterker nog: ouders zouden in goed vertrouwen hun kinderen meegeven. Europa is voor Afrikanen een droom. Een onbereikbaar ideaal.’ Gouden kansen, bedenk ik, voor moderne slavenhandelaren.

Publicatiedatum 11 12 2006