Van 11 tot en met 18 augustus brengt Jaap Smit een bezoek aan vakbondsorganisaties in Ghana en Togo. Zijn eerste indrukken...
"Op woensdagavond 11 augustus zet ik mijn eerste voetstappen in Afrika en kom ik aan op het vliegveld van de hoofdstad van Ghana. Militairen zijn zichtbaar aanwezig en het herinnert me aan het feit dat mensen hier recent nog in situaties van militaire spanningen hebben geleefd en gewerkt. Vanaf mijn generatie in Nederland kennen we politieke stabiliteit: een onvermijdelijke voorwaarde voor sociale en economisch ontwikkeling.
Dat laatste is de reden van mijn bezoek hier. CNV adviseert en ondersteunt de vrije vakbeweging in Ghana om werkende vrouwen en mannen in hun rechten te bevestigen en een spil te zijn in het overleg met werkgevers en overheid. Dat gaat ze hier goed af, de Ghana Federation of Labour (GFL) heeft ruim tien jaar geleden een bres geslagen in de eenpartijstaat die de vakbeweging toen nog was. Nu hebben werkenden een keuze in wie hen vertegenwoordigt. Ik begrijp heel goed dat ruim 35.000 Ghanezen kiezen voor GFL.
Vanmorgen waren we op bezoek bij de opperrechter en spraken we met haar over het Hof voor Arbeidszaken. Die kan nog wel wat deskundigheid van buiten gebruiken en we hebben haar kunnen vertellen over ervaringen in andere landen. Overigens geweldig om te zien dat een vrouw deze positie inneemt, samen zijn mannen en vrouwen immers zoveel beter in staat om te werken aan hun maatschappij. In onze samenwerking in Ghana (en elders in de wereld) versterkt CNV dat mannen en vrouwen gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.
En zo sluit ik mijn eerste dag af. Wat een geweldige atmosfeer hier en mooie mensen om mee te werken. Ik ben al iets minder freshman geworden en zie uit naar de dag van morgen."
“Akwaaba betekent welkom. Dat is ook het overheersende gevoel: hartelijke mensen die me zeer welkom heten. Abraham Koomson is voorzitter van de vakcentrale van de GFL (Ghana Federation of Labour). Een man met een historie van vrijheidsstrijd en reputatie van opkomen voor wie niet sterk is. Hij inspireert me als hij praat over hoe hij met GFL zijn plek heeft moeten bevechten in het vakbondslandschap van Ghana. Hij spreekt mensen aan op hun sterktes en is pro-actief in het zoeken van oplossingen.
We waren uitgenodigd door de bond van hotelpersoneel om hen te bezoeken op hun werkplek in het Africa Regent Hotel. Goed om te horen hoe het management samen met onze bond in staat is geweest om de arbeidsvoorwaarden voor de medewerkers te regelen. Afspraken maken is belangrijk, zowel voor de werkgever als voor de werknemer. GFL staat hierbij voor Fatsoenlijk Werk waarbij mensen beloond worden al naar gelang hun verantwoordelijkheden. Fatsoenlijk Werk is ook het adagium van de Internationale Arbeidsorganisatie ILO, dat wij van harte ondersteunen en uitdragen in ons werk.
Na drie dagen Ghana ben ik er trots op dat het CNV hier aanwezig is met advies en steun. De wereld is groter dan Nederland alleen en we zijn onderling afhankelijk van elkaar geworden. CNV gelooft in redelijke verdeling, ook over de landsgrenzen heen. Onze samenwerking met GFL in Ghana (en de samenwerking met andere vakbondspartners in andere ontwikkelingslanden) staat hoog op de agenda in onze organisatie.”
In een dorp even buiten Kumasi in Noord-Ghana vragen we aan een groep cacao-boeren of we toestemming mogen vragen aan de ‘chief’ om met hen te praten. Dat blijkt niet vanzelf te gaan. Eerst wordt een uur lang een ceremonie gehouden. Respect voor de lokale verhoudingen voert er de boventoon.
Om te beginnen vragen we de cacaoboeren of we de chief mogen vragen om met de cacao-boeren te spreken… Iemand uit ons team vertaalt van het Engels naar de Ashanti-taal aan de woordvoerder van de chief. De woordvoerder vertelt de reden van onze komst vervolgens aan de chief, en dat zijn de enige woorden die echt tellen!
We zijn er om te horen hoe de cacao-boeren baat hebben bij fair trade principes, zij ontvangen een redelijke prijs voor de bonen en er wordt op meerdere terreinen rekening met hen gehouden. Maar het is nog niet klaar, de arbeidsomstandigheden kunnen en moeten beter en de opbrengst van hun oogst is nog minimaal. Daar gaat de bond waar CNV mee samenwerkt iets aan doen. Dat begint met het vertalen van de problemen die men ervaart naar hanteerbare vragen. Vervolgens moet het vertrouwen worden gewonnen van de mensen, waarna we daadwerkelijk iets kunnen betekenen.
Vakbondswerk aan de basis is intensief werk waarvoor geduld en liefde voor het vak een eerste vereiste zijn. Degene bij wie we dat het beste zagen vandaag is Regina. Een vrouw van middelbare leeftijd die vanuit een ander deel van het land naar Kumasi is gekomen om cacao-boeren voor te lichten over verbetering van hun levensstandaard. Ze heeft tegelijkertijd een leidende rol in de lokale afdeling van de vakbond en vervult een voorbeeldrol richting haar collega’s. We wensen dat we haar in een volgend bezoek terugzien op een plek binnen de vakbond waar ze nog meer kan betekenen voor anderen.
Het is een flinke onderneming om van Accra naar Lomé (hoofdstad van Togo in West-Afrika) te reizen. Wanneer het in ons land eindelijk weer eens winter is, maken wij ons druk over een dreigend tekort aan strooizout. Hier in Togo rijd je over wegen met vele gaten. Als het even tegenzit, gaat de weg gewoon over rood zand, dat na een regenbui in een modderpoel verandert.
De komende dagen ontmoet ik collega’s van de CSTT, een vakcentrale in Togo en ik bezoek diverse projecten. Bij een grote cementfabriek zit ik aan tafel met de directie. Zo kan het ook: Respect voor het werk van de vakbond, goede aandacht voor werkomstandigheden en een goed werkklimaat.
Daarna ga ik naar een zogeheten vrijhandelszone. Daar vestigen zich bedrijven die vooral voor de export produceren. Het belastingregime is daarvoor aangepast. En dat blijkt ook te gelden voor de regels wat betreft arbeidsomstandigheden en contacten met de vakbond.
Typerend is dat de directeur tijdens ons bezoek voor het eerst de vertegenwoordiger van de bond in zijn bedrijf ontmoet. Daar kan nog wel wat verbeterd worden.
Dan gaan we op naar de voorzitter van de werkgeversorganisatie in Togo. Een echte ‘patron’ met hart voor de zaak en zijn land. Uiterst kritisch op zijn eigen land, maar zichtbaar met het hart op de goede plaats. Een openhartig gesprek waarin ik veel over zijn land leer.
De dag daarop staat de informele economie op de agenda. Hoe organiseer je werkers in die informele economie? Waar niets is vastgelegd. Maar waarin zoveel mensen hun boterham proberen te verdienen. Verkopers bij stoplichten, kappers en kapsters, motorfietstaxi chauffeurs en vele anderen die zonder bescherming en regels hun geld proberen te verdienen.
Het is mij duidelijk geworden hoe belangrijk en basaal het werk van onze collega’s in deze landen is. Zij organiseren opleidingen, workshops en andere bijeenkomsten waarin leden begeleid worden bij het leren en opzetten van hun eigen business. Vakbondsorganisaties zetten kleine healthcarecentra op omdat bij goede arbeidsomstandigheden ook een goede gezondheidszorg hoort. Hele praktische en noodzakelijke voorzieningen in een land waar deze basisbehoeften veelal ontbreken.
Ik vind het de grootste eer dat ik de opening mag verrichten van een klein naaiatelier. Dit is opgezet met hulp van onze collega’s. Een kleine coöperatie van naaisters verzorgt in dat atelier opleidingen. Nieuwe leerlingen kunnen zich daar bekwamen in het vak van naaister. En In een tent midden op straat mocht ik een paar woorden spreken. Hartverwarmend hoe ik daar ontvangen werd!
Meer en meer raak ik ervan overtuigd dat dit een efficiënte en belangrijke aanpak van ontwikkelingssamenwerking is. Hier worden mensen geholpen zichzelf te organiseren en mobiliseren om op eigen kracht te werken aan een betere samenleving. Ik ben trots op het feit dat wij vanuit het CNV hieraan een belangrijke bijdrage mogen en kunnen leveren.
Jaap Smit
