CNV Internationaal

De informele economie is een lastig onderwerp voor de vakbeweging. Van oudsher vrezen de vakbonden voor uitholling van de vakbonds- en arbeidsrechten. Toch ziet CNV Internationaal het als haar verantwoordelijkheid om ook op de komen voor werkers die het zonder de bescherming van een formele baan moeten doen. CNV Internationaal spoort haar vakbondscollega’s tot diezelfde houding aan.

Informele economie
Een belangrijk kenmerk van de informele economie is, dat het zich onttrekt aan toezicht van de overheid. De arbeid is immers niet geregistreerd en er wordt geen belasting betaald. Een ander kenmerk is de sterke groei van het aantal werkers in de informele economie. Vooral in Azië, Latijns Amerika en Afrika bevindt zich meer dan de helft van de niet-agrarische werkgelegenheid in de informaliteit.

In sommige landen is het zelfs de belangrijkste bron van werkgelegenheid. Het overgrote deel van de armen zijn voor hun inkomen op deze werkgelegenheid aangewezen. Vooral vrouwen hebben werk in de informele economie, maar helaas ook steeds meer kinderen. 

Eigen boontjes doppen
De informele economie kent vooral nadelen. De duizenden straatverkopers, schoenpoetsers, taxirijders, huishoudsters, straatartiesten en boeren lijken in de praktijk nergens recht op te hebben. De lonen zijn laag en onzeker, de werkers maken lange dagen, zij kunnen niet terugvallen op een sociaal vangnet, hebben geen recht op pensioen of een ziektekostenverzekering en zij hebben vaak geen kans op scholing. Ook moeten zij bij problemen hun eigen boontjes doppen.

Andere kant van de medaille
Toch heeft de medaille ook een andere kant. Want voor wie geen werk kan vinden in de formele economie, biedt de informele economie toch een bron van inkomsten. Dus vanuit het oogpunt van armoedebestrijding is de informele economie van groot belang. Het is vaak ook veel eenvoudiger om in de informele sector aan de slag te gaan, dan om werk te vinden in de formele economie. Daarnaast is informeel werk soms beter te combineren met zorgtaken en zijn voor dit werk geen diploma’s nodig.

Rol voor vakbeweging
Ondanks de weerstand van de vakbeweging op het bestaan en de groei van de informele economie, richten vakbonden zich in toenemende mate op werkenden in deze sector. Ook de ILO (Internationale Arbeidsorganisatie) ziet een rol weggelegd voor vakbonden. CNV Internationaal sluit zich bij die gedachte aan.

Enerzijds kunnen bonden de informeel werker tot steun zijn, via het aanbieden van specifieke diensten. Bijvoorbeeld het verstrekken van (goedkope) kredieten, het onderhandelen met gemeenten over standplaatsen voor straatverkopers of het aanbieden van kinderopvang en scholing. Anderzijds kunnen vakbonden organisaties van werkenden in de informele economie aan zich binden door hen te faciliteren. Op deze manier krijgen de vakbonden grip op deze groep werknemers, wat hun eigen positie uiteraard ook weer verstevigt.

Vooral dienstverlening
Het behartigen van de belangen van werkers in de informele economie is anders dan de ‘normale’ belangenbehartiging van leden in de formele economie. Vakbonden kunnen niet bijstaan met traditionele diensten, zoals cao-onderhandelingen. Zij moeten vooral inspelen op problemen, zoals geen pensioenopbouw of weinig kredietmogelijkheden. Dit vraagt om specifieke kennis en inzet van de vakbeweging. CNV Internationaal helpt de vakbonden in ontwikkelingslanden hiermee met aanvullende scholing.

Meer hobbels
Maar met directe ondersteuning van vakbondspartners alleen, is CNV Internationaal er nog niet. Er moet bijvoorbeeld nog een oplossing worden gevonden voor het financiële probleem dat de organisatie van informeel werkenden met zicht meebrengt. Veel informeel werkenden hebben te weinig inkomsten, om de vakbondscontributie te betalen. Dus het werven van leden in de informele economie is één (en goed voor de representativiteit van de vakbond), maar het financiële plaatje moet ook op orde zijn.

Daarnaast is er nog het een en ander te winnen op het gebied van wet- en regelgeving. De meest ILO-conventies gelden ook voor informeel werkenden, maar een conventie speciaal voor werkenden in de informele economie is er nog niet. Plus er is bij de vakbonden en leden meer bekendheid nodig voor de nationale wetten en regels. Deze zijn immers bepalend voor de rechten van de werkenden in de informele economie.

Oplossingen zoekt CNV Internationaal onder andere in de samenwerking met andere organisaties die zich bezighouden met de informele economie.