CNV Internationaal

Het ‘human immune deficiency virus’ (hiv) en aids vormen wereldwijd ook op de werkvloer een groeiend probleem. Niet alleen raken steeds meer mensen besmet. Ook tekenen de gevolgen zich steeds duidelijker af op het werk. De vakbeweging heeft er  een taak bij.

Het aantal mensen met hiv/aids groeit dagelijks. Volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waren in 2005 zo’n 40,3 miljoen mensen besmet. Hoewel de roep om een halt aan de verspreiding van de ziekte voor zich spreekt, zijn echte oplossingen nog steeds lastig. Gebrek aan politieke wil en leiderschap is een belangrijke oorzaak. Maar ook het tekort aan de juiste middelen.

Aids schaadt economische groei
Aids schaadt de economische groei. De meeste slachtoffers zijn immers tussen de twintig en veertig jaar. Zij vormen het werkende deel van de beroepsbevolking. Door zieke werknemers daalt de productiviteit. De arbeidskosten stijgen. De werkdruk voor de gezonde werknemers neemt toe. Maar erger is misschien wel het verlies aan kennis en ervaring als steeds meer werknemers wegvallen. Want blijven bedrijven blind voor de gevolgen, dan nemen de kosten en uiteindelijk ook de financiële verliezen alleen maar toenemen. Toch groeit op de werkvloer het besef dat er íets móet gebeuren.

Investeren in preventie en medische zorg op de werkvloer
Meer bedrijven en organisaties investeren daarom in preventie en zelfs medische zorg. Al is de realiteit wel, dat dit nog lang niet overal gebeurt. Om een goed beeld te krijgen van deze ‘bedrijfszorg’, heeft CNV Internationaal samen met de vakbeweging in Zuid-Afrika onderzoek laten doen naar de aandacht voor hiv/aids op de werkvloer. Ook de maatregelen die worden genomen, kwamen aan bod. Evenals de rol van de vakbeweging.

CNV-onderzoek bij de politie in Pretoria
Voor een zo goed mogelijk inzicht in wat zich letterlijk afspeelt op de werkvloer, zoomde het onderzoek in op één sector (de politie), in een geografisch beperkt gebied (enkel Pretoria, Zuid-Afrika). De situatie in dit gebied tijdens het onderzoek in 2006 en deze werkomgeving zijn uiteraard niet één-op-één te kopiëren naar andere gebieden en sectoren. Toch geven de resultaten wel inzicht in de problemen die ook op andere plaatsen voorkomen.

Werkgevers zien HIV/aids niet als hun probleem
Het onderzoek wijst uit, dat samenwerking (sociale dialoog) tussen de werknemers, werkgevers én vakbonden noodzakelijk is in de strijd tegen aids en hiv op de werkvloer. Maar dat dit nog lang niet vanzelfsprekend is, blijkt eveneens. Veel werkgevers en managers willen niets met de ziekte te maken hebben. Zij stimuleren niet de campagnes die de gevaren en maatregelen onder de aandacht van werknemers brengen. De reden is veelal, dat zij de besmetting en ziekte niet zien als hún probleem. Nog steeds ervaart men aids als ‘de zwarte ziekte’, die alleen het lager geschoolde en zwarte deel van de bevolking treft.

Peer educators geven werknemers vertrouwen
Werknemers in deze bedrijven durven op hun beurt geen gebruik te maken van de gratis testen, of van de verstrekte condooms. Alleen personen en organisaties (zoals de vakbonden) die het vertrouwen genieten van de werknemers, kunnen hierin verandering brengen. Zo initieerde de Zuid-Afrikaanse bond projecten om in bedrijven zogenaamde ‘peer educators’ op te leiden. Dit zijn werknemers in het bedrijf, die voorlichting geven over de gevaren en risico’s en over het voorkomen van besmetting.

Zij verzorgen workshops en organiseren bijeenkomsten. Een belangrijke vereiste is dat deze ‘peer educators’ het vertrouwen genieten van collega’s. Vooral als de ‘shopstewards’ (ervaren kaderleden) deze taak op zich nemen, worden aids en hiv daadwerkelijk aanvaarde thema’s op de werkvloer. De werknemers geven dan ook aan, dat zij behoefte hebben aan informatie en ondersteuning.

Angst en gebrek aan commitment blijven grote hobbels
De rem op hiv en aids is er nog niet. Hoe mooi de projecten ook in theorie zijn, er moeten nog veel hobbels worden genomen. Hoe groot de inspanning van de vakbondsvertegenwoordigers ook Een negatieve houding van het management schrikt de werknemer af. Werknemers moeten niet meer bang zijn om hun baan te verliezen of voor andere represailles als zij zich laten testen of naar de ‘peer educator’ gaan.